Ein kleines Haus im Sturm der Zeit / Mały dom w czasach burzy dziejowej  

"Ein kleines Haus im Sturm der Zeit" bei "Treffpunkt Thalia"

Am 20. Juni 2017 stellte Michael Schuster das im Verein "Fluchtburg e.V." entstandene Buch "Ein kleines Haus im Sturm der Zeit" mit Reden und Essays von Gerhart Pohl vor. Dabei informierte er die anwesenden Gäste über das Leben des Dichters, seine Werke und natürlich über die Arbeit des Vereins.
Drei Bücher konnten gegen eine entsprechende Spende neue und interessierte Besitzer finden.

  • Ankündigung Thalia
    Ankündigung Thalia
  • Gerhart Pohl in Wolfshau
    Gerhart Pohl in Wolfshau
  • IMG_3641mod
    IMG_3641mod


Sensationeller Manuskriptfund, Sensacyjny rękopis Funduszu

Die erste und im Übrigen einzige Ausgabe von „Fragolfs Kreuzweg“ hatte 1922 gerade einmal den Umfang von 38 Seiten. Dem expressionistischen Stil zugewandt, widmete sich das Werk den damaligen Problemen der Jugendbewegung, der Suche nach Lebensinhalt, Wahrheit und Klarheit. Für den jungen, im schlesischen Trachenberg geborenen Schriftsteller Gerhart Pohl wurde diese Novelle zum Anfang einer bewegten Karriere, die er im Elena Gottschalk Verlag 1922 als Co-Herausgeber der „Neuen Bücherschau“ gemeinsam mit deren Gründer Hans Theodor Joel begann. Als der Verlag 1925 in den finanziellen Bankrott ging, setzte Pohl „Die neue Bücherschau“ allein im Verlag von Adalbert Schultz fort.
1932 erwarb er ein kleines Holzhaus am Fuße der Schneekoppe im schlesischen Riesengebirge von einem jüdischen Arzt aus Berlin, der es 1912 nach Plänen eines schwedischen Architekten erbauen ließ. Über der Pforte standen die Worte des Horaz: „Ille terrarum mihi praeter omnes angulus ridet.“ [Jener Winkel der Erde lacht mir vor allem] Hier entstanden als erstes der Roman „Die Brüder Wagemann“, danach „Sturz der Göttin, Das seltsame Schicksal des Fräulein Aubry“, die Gerhart Pohl den Ausschluss aus der Reichsschriftumskammer einbrachten. Außerdem wurde das Haus schon seit 1933 eine von Pohl eine liebevoll „Fluchtburg“ genannte Herberge für Andersdenkende.
Nach dem 2. Weltkrieg reiste Pohl mit den sterblichen Überresten von Gerhart Hauptmann, seiner Witwe, sechsunddreißig als „Hausbedienstete“ des Agnetendorfer „Wiesensteins“ deklarierten Deutschen und deren Familien sowie Teilen der eigenen Familie auf Vermittlung der russischen Militärverwaltung mit einem Sonderzug nach Forst in der Lausitz. Von dort ging es über Berlin nach Stralsund und Hiddensee, wo Gerhart Hauptmann am 28. Juli 1946 seine letzte Ruhestätte fand. Das kleine Haus in Wolfshau wurde Heimstatt für die Schwägerin Gerhart Pohls, Luise „Lisa“ Pohl.
Nach dem Tod der fast einhundertjährigen Dame im Jahre 2006 war die „Fluchtburg“ in den Besitz der Kirchengemeinde Wang übergegangen. Diese möchte das Haus in den nächsten Jahren grundsanieren und im Inneren so restaurieren, wie es sich in den neunzehnhundertdreißiger Jahren seinen Gästen präsentiert haben könnte, denn vieles erinnert noch an den einstigen Bewohner, an den Schriftsteller Gerhart Pohl. So ist die Bibliothek Pohls in Teilen noch erhalten und es findet sich hier und da ein Hinweis auf ihn.
Besonders glücklich waren Pfarrer Edwin Pech von der Evangelisch-Augsburgischen Kirchengemeinde Wang und Michael Schuster vom Verein Fluchtburg e.V. als sie bei einem Treffen in Wolfshau vor wenigen Wochen ein altes Schulheft fanden, eng beschrieben und mit der Kennzeichnung versehen: „Latein. Gerhard Pohl“
Bei näherem Hinsehen und nach genauerer Untersuchung entpuppte sich der in Sütterlin verfasste Text als Urmanuskript von „Fragolfs Kreuzweg“. Ein großartiger Fund und eine literaturhistorische Besonderheit, die die beiden in Gerhart Pohls ehemaligen Arbeitszimmer aufstöberten.
Natürlich wird dieses wunderbare Dokument zur 3. Tagung „Gerhart Pohls Fluchtburg und ihre Gäste“ am 4. November in Karpacz zu besichtigen sein, wie im Übrigen auch die „Fluchtburg“ selbst, deren Türen sich für die Tagungsteilnehmer dann öffnen werden.
Weitere Informationen gibt es auf der Website www.fluchtburg.eu oder unter fluchtburg@gmx.de beim Verein „Fluchtburg e.V.“




Pierwsze i zarazem ostatnie wydanie nowelli „Fragolfs Kreuzweg“ (Droga krzyżowa Fragolfa) z 1922 roku miało zaledwie 38 stron. Dzieło to, bliskie stylowi ekspresjonizmu, poruszało ówczesne problemy ruchu młodzieżowego, tematykę poszukiwania sensu życia, prawdy i jasności. Nowela ta dla młodego śląskiego pisarza Gerharta Pohla, urodzonego w Żmigrodzie koło Trzebnicy, stała się początkiem burzliwej kariery, wydał ją w wydawnictwie Eleny Gottschalk w 1922 roku jako współwydawca czasopisma literackiego „Neue Bücherschau“ – wspólnie z założycielem czasopisma Hansem Theodorem Joelem. Po tym jak 1925 roku wydawnictwo z powodów finansowych zbankrutowało, Pohl kontynuował wydawanie „Neue Bücherschau“ samodzielnie, w wydawnictwie Adalberta Schultza.
W 1932 roku Pohl nabył od żydowskiego lekarza z Berlina mały drewniany dom u podnoża Śnieżki w śląskich Karkonoszach, wybudowany w 1912 roku według projektu szwedzkiego architekta. Nad jego drzwiami widniały słowa rzymskiego poety Horacego „Ille terrarum mihi praeter omnes angulus ridet.“ [Ten zakątek ziemi nad wszystkie się do mnie uśmiecha.]
Tu powstały jego pierwsze powieści „Die Brüder Wagemann“ (Bracia Wegemann), potem „Sturz der Göttin i Das seltsame Schicksal des Fräulein Aubry“ (Upadek Boginii, dziwny los panny Aubry), które spowodowały wykluczenie go z Izby Kultury Rzeszy.
Ponadto jego dom pieszczotliwie nazywany „Bezpieczną Przystanią“ już od 1933 roku stał się schroniskiem dla myślących inaczej w nazistowskich Niemczech.
Po II Wojnie Światowej Pohl wraz z wdową po Gerhartcie Hauptmannie, oraz „służbą z domu Hauptmanna” z Agnieszkowa, jako grupa 36 zdeklarowanych Niemców, wyjechali specjalnym pociągiem, przy pomocy rosyjskiej administracji wojskowej, do Forst w Łużycach zabierając ciało pisarza.
Z tamtąd przez Berlin i Stralsund dojechali do Hiddensee, które 28 lipca 1946 roku stało się miejscem ostatniego spoczynku Gerharta Hauptmanna. Po wyjeździe Pohla ze Śląska mały domek w Wilczy stał się ojczyzną szwagierki Gerharta Pohla Luisy „Lisy“ Pohl.
Po śmierci tej prawie 100-letniej damy w 2006 roku „Bezpieczna Przystań” przeszła w posiadanie ewangelickiej gminy parafialnej kościółka Wang. Parafia chciałaby w kolejnych latach ten domek i jego wnętrze całkowicie odrestaurować, w taki sposób aby prezentował się podobnie jak w latach 30-tych ubiegłego stulecia gościom Gerharta Pohla, gdyż do dzisiaj wiele szczegółów przypomina pisarza. Do dzisiaj zachowała się część biblioteki Pohla, a w różnych miejscach budynku można znaleźć wiele informacji o nim.
Proboszcz parafii ewangielicko-augsburgskiej kościółka Wang Edwin Pech i przewodniczący stowarzyszenia literackiego „Fluchtburg e.V.” Michael Schuster byli bardzo szczęśliwi znajdując podczas spotkania w Wilczy, przed kilkoma tygodniami, stary zeszyt szkolny, ciasno zapisany i opisany tytułem „Latein. Gerhard Pohl“ (Łacina. Gerhard Pohl).
Po bliższym przypatrzeniu się i dokładniejszym zbadaniu okazało się, że zeszyt ten napisany Pismem Sütterlina to pierwotny rękopis „Fragolfs Kreuzweg“. To wyjątkowe odkrycie i literacko-historyczna osobliwość, wytropione przez obydwu w byłym gabinecie Gerharta Pohla.
Podczas trzeciej konferencji „Bezpieczna Przystań Gerharta Pohla i jej goście“ 4 listopada w Karpaczu ten cudowny dokument będzie oczywiście udostępniony, tak jak i sama  „Bezpieczna Przystań”, której drzwi będą otwarte dla uczestników konferencji.
Dodatkowe informacje znajdą Państwo na stronie internetowej www.fluchtburg.eu oraz pod adresem stowarzyszenia „Fluchtburg e.V.“ fluchtburg@gmx.de

Unterstützung unserer Arbeit

Selbstverständlich freuen wir uns auch über Spenden, die uns direkt auf unserem Vereinskonto erreichen. Gemeinsam mit der "Leipziger Galerie am Kap Zwenkau" (http://www.leipziger-galerie.de)
haben wir dazu eine Aktion ins Leben gerufen. Das entsprechende Faltblatt finden Sie hier:

W razie pytań jesteśmy w każdym czasie do Państwa dyspozycji.
Oczywiście będziemy cieszyć się z każdej darowizny, która wpłynie bezpośrednio na konto naszego stowarzyszenia. Wspólnie z galerią artystyczną w Lipsku (http://www.leipziger-galerie.de) stworzyliśmy na to nowy projekt. Poniżej można pobrać odpowiednią ulotkę:
 

Faltblatt Fluchtburg - Leipziger Galerie am Kap Zwenkau
Leipziger Galerie.pdf (5.25MB)
Faltblatt Fluchtburg - Leipziger Galerie am Kap Zwenkau
Leipziger Galerie.pdf (5.25MB)

 

  

 

 

 

Gerhart Pohl

 

 

 

 


Das Buch mit Geschichten und Essays von Gerhart Pohl, vor allen Dingen auch über seine Gäste, gibt es nicht im Handel, sondern nur gegen eine Spende bei unserem Verein.